Sống thử - một chủ đề luôn gây nên sự bàn thảo sôi nổi, đặc biệt là trong giới sinh viên. Đa số đều không đồng ý hoặc kịch liệt phản đối hiện tượng sinh hoạt như vợ chồng trước hôn nhân này. Họ cho rằng đó là sự đi ngược lại thuần phong mĩ tục, vi phạm nghiêm trọng đạo đức xã hội. Tuy nhiên, cũng đa số đồng ý rằng đó là một hiện tượng bình thường của xã hội trong giai đoạn đổi mới, hòa nhập.

    Nguyên nhân đưa ra để giải thích cho hiện tượng sống thử thường là : Do sống xa nhà nên thiều thốn tình cảm, thiếu sự quản lí của gia đình nên buông thả, do sức ép về kinh tế nên phải góp gạo thổi cơm chung, và, đặc biệt là do ảnh hưởng từ văn hóa phương Tây....Rất ít khi thấy mọi người đưa ra lí do đơn giản nhất mà đầu tiên nhất là Tình yêu.

    Xin được nói về ảnh hưởng của văn hóa phương Tây, sự tương tác và giao lưu văn hóa là bình thường, phổ biến thông qua các kênh thông tin như: báo chí, phim ảnh, internet,... Từ đó, chung sống như vợ chồng trước hôn nhân xuất hiện và tập trung chủ yếu tại khu vực đô thị, các dãy trọ sinh viên, dãy trọ công nhân. Hiện tượng này bị coi là lệch chuẩn trong văn hóa Việt Nam. Vậy phải chăng do người phương Tây thoải mái nên coi đó là bình thường? Nhưng nếu như vậy thì nỗi đau khổ, thiệt thòi của người phụ nữ cũng bình thường? rồi hệ quả của những mối tình không đến đích phải trả giá bằng nước mắt, thậm chí mạng sống cũng bình thường? ..Không! bởi vì ở nước họ rất ít hoặc hầu như không có những hậu quả như thế.

    Tại Việt Nam thì có, bởi vì trong chuyện này, tại Việt Nam đang tồn tại sự  mâu thuẫn giữa thói quen và văn hóa. Văn hóa của chúng ta mang nặng tư tưởng của Khổng giáo, đề cao sự thủy chung, phê phán hôn nhân không giá thú, gán cho người phụ nữ những định chế khắt khe,...Nhưng thói quen của người Việt lại là sự tùy tiện, phó mặc, thiếu trách nhiệm trong cuộc sống và sự tính toán, cân nhắc không kỹ lưỡng. Tư duy nông nghiệp để lại cho ta tâm lý không cần quá chính xác(ra đồng lúc nào cũng được, cấy hái không hôm nay thì ngày mai, được mùa hay mất mùa là do ông trời,...). Rồi tư tưởng làm việc tập thể, chịu trách nhiệm cũng không muốn chỉ đích danh(các từ "chúng tôi, chúng ta" được dùng rất nhiều thay vì chỉ dùng chữ "tôi",...) Nỗi lo về bổn phận trách nhiệm bằng hình thức này hay hình thức khác đã đi vào cuộc sống trước hôn nhân. Rồi sự thiếu tính toán cho tương lai, cung cách "ăn xổi ở thì" cũng là nguyên nhân dẫn tới cái chết yểu cho tình yêu đôi lứa.

    Ở nước ngoài, trước khi sinh sống với nhau họ rất thẳng thắn khi nói về vấn đề kinh tế, vấn đề trách nhiệm, và những khả năng khi kết thúc mối tình để ai cũng thoải mái, cũng hình dung được kết quả sau cùng. Còn tại nước ta, do văn hóa nên chuyện tiền bạc các cặp đôi rất ngại đề cập, cũng do văn hóa nên những mối tình đều được lý tưởng hóa. khi yêu các thanh niên luôn mơ mộng và sẵn sàng thề thốt, cùng nhau tưởng tượng xây dựng lên một gia đình lý tưởng sau này... Và rồi (chiếm số đông trong những cặp sống thử) khi đã có chút thất vọng thì thói quen tùy tiện cùng tâm lý sợ trách nhiệm bắt đầu lên tiếng...

    Có thể nói, sự du nhập lối sống phương Tây là tiền đề, là đốm lửa. Và chính thói quen tùy tiện cùng tâm lý sợ trách nhiệm là quan trọng, là chất xăng làm ngọn lửa thêm to... "Sống thử" trở thành một hiện tượng xã hội tại Việt Nam (bị phê phán, lo lắng nhiều) có nguyên nhân từ sự mâu thuẫn trong chính văn hóa Việt Nam thời kì mở cửa, hội nhập.

    Trên đây là suy nghĩ của tôi về một trong những nguyên nhân chính của hiện tượng "sống thử". Tôi hi vọng được góp một phần rất nhỏ nhoi vào trong rất nhiều cái nhìn của các nhà Xã hội học, Tâm lý học để tìm ra lời giải và cách ứng xử phù hợp đối với văn hóa, với "sống thử".

  Trần Anh Tuấn

SV lớp K06 khoa Giáo dục học, Trường ĐH KHXH & NV TP.HCM