Trang chủ
Phân loại bài viết
Bài liên quan tới PNH
Giới thiệu sách, tạp chí
Yếu tố bi kịch trong tiểu thuyết Đất lửa của Nguyễn Quang Sáng
Thương hiệu trâu bò ngựa Phú Yên - luận cổ suy kim (Phạm Ngọc Hiền)
Tản mạn ngựa Phú Yên (+ Hình ảnh hội đua ngựa ở Tuy An)
Phố hoa (Phạm Ngọc Hiền)
Thầy giáo cũng phải biết "cảm ơn", "xin lỗi" học trò (Phạm Ngọc Hiền)
Phạm Ngọc Hiền giới thiệu tập truyện "Thằng hủi" của Vũ Mỹ Dung
Dư luận đang xôn xao đề án soạn SGK 34.000 tỉ đồng. Tôi xin hiến kế để nhà nước không tốn xu nào mà vẫn có nhiều bộ SGK chất lượng tốt: Hãy để cho
tư nhân cạnh tranh nhau soạn SGK giống như ở các nước văn minh (PNH)

NHỮNG ĐẶC ĐIỂM VÀ THÀNH TỰU CỦA NỀN VĂN NGHỆ CÁCH MẠNG VIỆT NAM 1945 - 1975
phamngochien.com - Chủ Nhật ngày 13/12/2009 - 14 giờ:26 phút  

Cuộc Cách mạng tháng Tám đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử văn học nghệ thuật Việt Nam. Nó đã tạo ra một nền văn nghệ mang diện mạo riêng chưa từng có trong lịch sử nước nhà. Đó là một thời kỳ văn nghệ sôi động, đạt được nhiều thành tựu trong suốt 30 năm chiến tranh. Và cũng chừng ấy thời gian kể từ khi kết thúc chiến tranh, ta đã có được một "khoảng cách sử thi" cần thiết để ngắm nhìn toàn bộ thành quả của nền nghệ thuật cách mạng Việt Nam 1945 - 1975.

Trước hết, ta hãy xác định diện mạo riêng của nền nghệ thuật Việt Nam 1945 - 1975. Khác với giai đoạn trước CMT8, nền văn học nghệ thuật giai đoạn này phát triển trong bối cảnh cuộc chiến tranh khốc liệt. Chủ nghĩa Mác-Lênin đã phổ biến sâu rộng ở Việt Nam và làm nền tảng, kim chỉ nam cho văn hóa Việt Nam. Các nhà lãnh đạo cách mạng coi văn hóa văn nghệ là một mặt trận quan trọng. Toàn bộ nền văn nghệ Việt Nam lúc bấy giờ được đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất của Đảng. Mục tiêu chính của văn nghệ là phục vụ các nhiệm vụ chính trị trước mắt, cổ vũ chiến đấu và lao động sản xuất, hướng về phục vụ đại chúng, trước hết là công nông binh. Đây là một nền nghệ thuật theo quan điểm "nghệ thuật vị nhân sinh", khác với loại "nghệ thuật vị nghệ thuật" từng giữ địa vị chủ đạo trong văn học hợp pháp trước 1945.

Xét về bản thân nội tại tác phẩm, văn nghệ cách mạng Việt Nam 1945 - 1975 mang đậm tính sử thi (anh hùng ca). Có lẽ trong suốt 1000 năm lịch sử văn học Việt Nam, chưa có lúc nào cảm hứng anh hùng ca phát triển mạnh mẽ như ở giai đoạn này. Tính sử thi bộc lộ trước hết ở nội dung đề tài. Nếu như trước CMT8, đề tài thế sự đời tư giữ địa vị chủ đạo thì giờ đây, đề tài lịch sử dân tộc được ưu tiên hàng đầu. Hầu hết các tác phẩm đều mang hơi thở của cuộc sống cách mạng. Về thời gian nghệ thuật, các nghệ sĩ ưu tiên miêu tả thời hiện tại, nếu có viết về quá khứ cũng nhằm phục vụ các nhiệm vụ chính trị trước mắt ("Bốn mươi thế kỷ cùng ra trận" - TH). Kết thúc tác phẩm bao giờ cũng hướng tới một tương lai huy hoàng chiến thắng sẽ về ta. Không gian nghệ thuật thường mở rộng hướng ra phản ánh cuộc sống ngoài xã hội. Tiểu thuyết có thế mạnh trong việc miêu tả bức tranh hoành tráng về hiện thực lịch sử vĩ đại của dân tộc. Tiểu thuyết "Cửa biển", "Vỡ bờ" ... có tham vọng phản ánh cả một vùng rộng lớn ở Bắc Bộ với sự có mặt của tất cả mọi tầng lớp xã hội. Những tác phẩm có quy mô nhỏ như Vợ chồng A Phủ, Rừng xà nu ... cũng có khả năng khái quát được cả một quá trình "Đất nước đứng lên" làm cách mạng. Đọc thơ Tố Hữu, ta thấy một hào khí cách mạng sôi động khắp từ Bắc chí Nam, từ miền xuôi đến miền ngược, đủ mọi ngành nghề, lứa tuổi, giới tính ... Tuy nhiên, phần lớn các tác phẩm chỉ phản ánh một mảng nào đó của hiện thực nhưng với điều kiện phải đặt trong bối cảnh xã hội rộng lớn và có tác dụng góp phần làm đa dạng thêm bức tranh sử thi cách mạng.

Nhân vật chính của các sử thi hiện đại là những anh hùng cách mạng, là con người mới XHCN. Họ có thể là cán bộ, chiến sĩ trực tiếp chiến đấu hoặc cũng có thể là trí thức, công nhân, nông dân ("Chào cô dân quân vai súng tay cày/ Chân lội bùn mơ hạ máy bay" - TH). Họ là những con người dũng cảm trong chiến đấu, cần cù trong lao động. Không chỉ có chất thép mà còn có cả chất tình như tình yêu quê hương, đồng đội, biết đặt lợi ích của tập thể lên trên lợi ích cá nhân. Ai cũng đẹp, cũng đáng yêu, nói như Chế Lan Viên: "Mỗi mặt người đều muốn ghé môi hôn". Nhìn chung, họ là những con người "hoàn tất" và "toàn vẹn ý nghĩa" (Bakhtin). Họ là những người con ưu tú của dân tộc nên điểm nhìn đánh giá họ phải theo quan điểm chung của cộng đồng. Cách xưng hô phải nghiêm túc, trang trọng, giọng điệu ngợi ca, hùng tráng. Đó là âm hưởng chủ đạo của tác phẩm anh hùng ca.

Những đặc điểm phổ quát trên làm thành cái gọi là "áp lực sử thi" hoặc "cái khung sử thi". Những tác phẩm nào không theo các chuẩn mực đó thì thường bị phê bình, uốn nắn. Chẳng hạn, về văn xuôi có: Đống rác cũ, Thôn Bầu thắc mắc, Vào đời ... Về thơ co: Tây Tiến, Màu tím hoa sim, Vòng trắng ... và còn nhiều tác phẩm nữa từng bị phê bình, có thể vì một trong các lý do sau: do phản ánh cuộc sống phiến diện, chỉ thấy khuyết điểm mà không thấy ưu điểm của phe ta. Hình ảnh anh bộ đội cụ Hồ bị méo mó hoặc chỉ chú ý miêu tả đời tư cá nhân ... nói chung là không minh họa đầy đủ cho kiểu mẫu con người mới XHCN. Ngôn ngữ suồng sã, cợt nhả khi miêu tả nhân vật chính diện, giọng điệu buồn, bi quan ... Sau đổi mới, tiêu chí đánh giá thay đổi, người ta chú trọng nhiều hơn đến chất lượng nghệ thuật của tác phẩm. Nhiều bài thơ trước kia từng bị phê phán nay được đưa vào sách giáo khoa. Nhiều tiểu thuyết từng bị đánh giá không công bằng nay được tái bản và giới thiệu một cách trang trọng. Và trong số những tác phẩm "lệch chuẩn" đó, có nhiều tác phẩm sẽ góp phần tạo nên sức sống lâu bền của văn học cách mạng.

Sau năm 1945, đội ngũ sáng tác văn học đông đảo và đa dạng chưa từng thấy trong lịch sử văn học dân tộc. Tất cả mọi tầng lớp, dân tộc, lứa tuổi, ... đều được dịp xuất hiện trên văn đàn. Các nhà thơ tiền chiến như Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Nguyễn Bính, Tế Hanh ... vẫn tiếp tục sáng tác mặc dù nhiều người đã qua thời sung sức. Những cây bút thuộc bộ phận văn học vô sản đã xuất hiện trước 1945 nay vẫn tiếp tục giữ vai trò trụ cột trong nền văn nghệ mới như Hồ Chí Minh, Tố Hữu,... Nhưng chiếm số lượng đông đảo và hùng hậu nhất vẫn là các nhà thơ trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến như: Nguyễn Đình Thi, Hữu Loan, Quang Dũng, Hoàng Cầm, Hoàng Trung Thông, Chính Hữu, Hữu Thỉnh, Lê Anh Xuân, Thu Bồn, Phạm Tiến Duật, Xuân Quỳnh, Trần Đăng Khoa ... Các nhà văn trước CMT8 nay vẫn phát huy ngòi bút của mình với cảm hứng mới như Nguyễn Công Hoan, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyên Hồng, Nam Cao ... Ngoài ra còn bổ sung thêm nhiều cây bút mới trưởng thành trong giai đoạn này như Nguyễn Huy Tưởng, Hữu Mai, Phan Tứ, Chu Văn, Đào Vũ, Anh Đức, Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải, Nguyên Ngọc ... Thể loại ký chiếm số lượng tác phẩm đông đảo nhất nhưng phần lớn chỉ có giá trị nhất thời. Chỉ có những tác phẩm ký có kết hợp với chất văn chương mới được nhớ đến nhiều như ký sự của Trần Đăng, Ký sự Cao Lạng, Từ tuyến đầu tổ quốc ... Đặc biệt là các truyện ký: Người mẹ cầm súng, Sống như Anh ... Đời sống phê bình văn học cũng sôi nổi không kém giai đoạn trước 1945. Những cây bút đã từng một thời cổ súy cho "nghệ thuật vị nghệ thuật" như Hoài Thanh, Thế Lữ, Xuân Diệu ... nay cũng chuyển hướng sang gia nhập cùng đội ngũ với Hải Triều, Sóng Hồng, Đặng Thai Mai, Hà Xuân Trường, Hồng Chương ... góp phần tạo nên sự hùng mạnh của lực lượng lý luận phê bình Mác-xít.

Về nghệ thuật sân khấu, thể loại kịch được phổ biến sâu rộng trong nhân dân, trước hết phải kể đến vai trò của các đoàn văn công từ cấp trung ương đến địa phương. Các bộ môn nghệ thuật đa dạng hơn trước: tuồng, chèo, cải lương, kịch dân ca, kịch nói, xiếc, múa rối ... Bên cạnh các nhà soạn kịch nổi tiếng trước cách mạng như Nguyễn Huy Tưởng, Thế Lữ, Đoàn Phú Tứ ... nay còn bổ sung thêm nhiều nhà soạn kịch chuyên nghiệp có tên tuổi như Đào Hồng Cẩm, Xuân Trình, Trần Hữu Trang ... Ca nhạc là thể loại có sức sống mạnh mẽ nhất, và là món ăn tinh thần không thể thiếu với tất cả mọi người trong cái thời "tiếng hát át tiếng bom". Có thể kể tên một số nhạc sĩ đã tạo nên các bản hùng ca đó là: Văn Cao, Lưu Hữu Phước, Đỗ Nhuận, Phan Huỳnh Điểu, Hoàng Việt, Nguyễn Văn Thương, Phạm Tuyên, Trần Kiết Tường, Huỳnh Minh Siêng, Hoàng Hiệp, Lư Nhất Vũ, Xuân Hồng, Nguyễn Đình Thi, Trọng Bằng ... Nhạc cách mạng không chỉ làm rung động trái tim con người thời chiến mà ngay cả trong thời kinh tế thị trường, người ta vẫn cần đến nó để nạp thêm năng lực khoẻ khoắn cho cuộc sống. Những bản hùng ca đó sẽ mãi mãi đi cùng năm tháng.

Nghệ thuật tạo hình cũng đóng góp nhiều thành quả cho nền văn nghệ cách mạng. Trong làng hội họa 1945 - 1975, ta thấy sự có mặt của những họa sĩ tên tuổi nhất Việt Nam thế kỷ XX như: Nguyễn Phan Chánh, Tô Ngọc Vân, Trần Vân Cẩn, Nguyễn Đỗ Cung, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng ... Thể loại phổ biến nhất lúc bây giờ là tranh cổ động với hình thức giản dị, dễ hiểu để phục vụ đại chúng. Tuy nhiên, ngay từ buổi đầu kháng chiến chống Pháp, người đứng đầu hội hoạ cách mạng là hoạ sĩ Tô Ngọc Vân đã nhận thấy rằng: tranh tuyên truyền chỉ có giá trị nhất thời, còn tác phẩm hội hoạ đích thực mới có giá trị vĩnh cửu... Bởi vậy mà phần lớn các hoạ sĩ được đào tạo ở trường Mỹ thuật Đông Dương vẫn giữ được nét phong cách hiện đại. Nhờ đó hội hoạ Việt Nam trong và sau chiến tranh vẫn dễ dàng hoà nhập với hội hoạ quốc tế. Hiện thực chiến tranh là nguồn nguyên liệu vô tận cho các nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam và nước ngoài có thể tạo nên một "thiên lịch sử truyền hình". Do Việt Nam lúc bấy giờ là tiêu điểm thu hút sự chú ý của toàn thế giới nên những bức ảnh về chiến tranh Việt Nam được giới thiệu rộng rãi khắp các nước. Người ta tính từ 1958 đến 1975 các nhà nhiếp ảnh Việt Nam đã giành được 150 giải thưởng quốc tế (*). Nền điện ảnh Việt Nam thực sự lớn mạnh từ sau CMT8. Nhiều bộ phim truyện ra đời trong chiến tranh đã để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng người như: Chim vành khuyên, Chị Tư Hậu, Đến hẹn lại lên ... Nhưng có giá trị sử dụng nhiều hơn cả là những thước phim tư liệu. Ngày nay, ta vẫn thường xuyên nhìn thấy trên báo đài các hình ảnh sinh động chân thực nhất được quay chụp trong chiến tranh. Và càng về sau chúng sẽ càng có giá trị cao hơn nữa.

Công bằng mà nói, nền nghệ thuật cách mạng Việt Nam 1945 - 1975 vẫn là một bước tiến so với trước đó. Đặc biệt, phim ảnh và ca nhạc là hai loại hình có bước tiến mạnh mẽ nhất. Riêng về văn học, do trước đây có sự đánh giá không công bằng nên bỏ sót nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật cao. Rồi thời gian sẽ tiếp tục sàng lọc để lộ dần những viên ngọc quý góp phần làm vinh dự cho nền nghệ thuật cách mạng Việt Nam.

 

                                                                                        PHẠM NGỌC HIỀN

 

(*) Tư liệu về nhiếp ảnh lấy từ sách "Văn hóa Việt Nam tổng hợp 1989 - 1995" - Ban văn hóa văn nghệ  Trung ương. H - 1989, (tr.341)

 

Thảo luận:
Đỗ Quyên (TP. Vinh) - 2011-01-18 19:47:16

http://vn.360plus.yahoo.com/xiukiet

Em chào thầy!

Dạo này vì đang học phần văn học Việt nam giai đoạn 1945-1975 nên em thường ghé vào trang web của thầy, thật nhiều thông tin hữu ích, cám ơn thầy nhiều.

Em nghe tin thầy chuyển sang giảng dạy tại Đại học Sài Gòn mà thấy hơi buồn một chút,có lẽ vì em vẫn luôn nghỉ rằng mình còn là thành viên của 08V2 hihi, nhưng mà như vậy có lẽ lại tốt cho Thầy dù rằng lớp buồn vì sự vắng mặt của Thầy nhưng thầy vẫn luôn bên cạnh chúng em phải không Thầy? hihi

chúc Thầy sức khỏe và gặp mọi điều tốt lành nha Thầy!

Nguyễn Thị Phượng - 2012-05-24 15:56:46

http://

Em chào thầy ạ! Em đang học cao học tại trường ĐH KHXH&NV HN, em đang tìm đọc tài liệu về lý luận tiểu thuyết VN giai đoạn 1945_1975. Em thấy thầy của mình (thầy Bùi Việt Thắng) khen ngợi rất nhiều về cuốn chuyên luận của thầy. Nhưng thật sự đến giờ em vẫn chưa thể xác định 1 điều rằng; cuốn tiểu thuyết "Xung đột" của Nguyễn Khải có phải là cuốn tiểu thuyết đại diện cho lý luận tiểu thuyết giai đoạn 45-75 không?Em mong thầy có thể giải đáp giúp em được không ạ!

Em cảm ơn thầy rất nhiều!Chúc thầy luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và sẽ viết được thêm nhiều tài liệu bổ ích cho quá trình học tập của chúng em!
Phạm Ngọc Hiền trả lời: cuốn này không tiêu biểu đâu, chuyện này bàn dài dòng lắm, bạn cứ gọi ĐT hoặc gửi emial nhé.
lê thủy tiên - 2013-03-25 10:47:53

http://

Em đang tìm hiểu về các bộ phận cấu thành văn học VN giai đoạn 1945 - 1975, thầy có thể giải đáp cho em biết bộ phận nào cấu thành là quan trọng nhất không ạ?
PNH trả lời: Bạn học ở trường nào nhỉ ? Cái này có nhiều cách trả lời lắm. Có thể hiểu "bộ phận" ở đây là hai nền văn học trái ngược nhau cùng song song tồn tại, đó là văn học cách mạng và văn học quốc gia.

ngọc hoàn - 2013-04-17 20:58:57

http://

Em chào thầy! Hôm nay e vô tình ghé vào trang web của thầy bởi vì em đang tìm hiểu văn học việt nam 1945 - 1975. Giai đoạn văn học nào cũng có những thành tựu và hạn chế. Những thành tựu thầy nêu ở trên rất xác đáng. Nhưng em muốn tham khảo 1 chút ý kiến của thầy về hạn chế của thầy về giai đoạn văn học này. Em rất mong thầy sẽ giúp đỡ em. Em cảm ơn thầy ạ. 

PNH trả lời: hạn chế cũng nhiều lắm, biết nói thế nào nhỉ, mỗi người có một cách cảm nhận mà.
đinh duy cường - 2013-04-25 07:13:56

http://hot.edu.vn

cám ơn thầy, mai em kiểm tra rồi có bài tham khảo này


Thảo luận
Họ tên của bạn:
Trang web/blog của bạn:
Email: (sẽ không hiển thị)
Nội dung:  
 


Giới thiệu tác giả
Suy ngẫm - Tin văn
  Phạm Ngọc Ánh Tuyết: Em rất vui và rất bất ngờ khi vô tình trông thấy bài thơ của mình được đăng trên web thầy.Đây là bài thơ em viết khi còn là sinh viên năm nhất, trong ...
  ngô linh: Em chào thầy Hiền ạ . Hiện tại em đang làm khóa luận tốt nghiệp sư phạm văn và em đang rất cần cuốn Nguyễn Thái Hòa - Những vấn đề thi pháp của ...
  Huỳnh Thanh Thúy: Dạo này không thấy thầy cập nhật những bài viết của thầy nữa?
...
  Nguyễn Lê Phương Anh: Em không ngờ tháp Nhạn nơi đây là nơi hội tụ các nhà thơ của Việt Nam. Vào dịp rằng tháng giêng.Nguyễn Lê Phương Anh - ĐH Nguyễn Tất Thành  ...
  Đỗ Hà: Em còn trẻ ,còn chưa trải nghiệm nhiều nhưng mà đọc xong bài này em thích lắm, tác giả viết hay thật.
...
  Đỗ Hà: Em đã đến hội sách trong buổi chiều cuối cùng, không biết có phải vì thế mà hội sách đông lên không ( vì em không đi trước đó nên không so sánh được). ...
Sách của Phạm Ngọc Hiền
Liên kết trang web
Tìm kiếm
Từ khoá tìm kiếm
Lượt truy cập
Đang online: 51
Hôm nay: 5,328
Hôm qua: 7,409
Tổng cộng: 5402154
Trang web đồng hành
Song ba
Tapchivan

© Copyright 2009 - Phạm Ngọc Hiền - Email: phamngochien.com@gmail.com