Lại bàn về chuyện Tấm Cám (Trần Anh Tuấn - SV ĐH KHXH & NV)

Tôi cứ nghĩ mãi tới hình ảnh người mẹ già nua ngồi nhâm nhi thịt con gái mình mà cứ hí hửng tưởng đó là lộc vua (hoàng hậu) ban.

 

Loa! Loa! Loa!.... Gần đây xôn xao trên báo mạng là câu chuyện cổ tích cả ngàn năm nay. Tấm và Cám bỗng nhiên hot trở lại không phải bằng đồn đại dân gian mà bằng những ý châu lời ngọc của những bậc thức giả muốn hoặc không muốn Cám ở phe bên mình.

Bài gần nhất kẻ này thưởng thức là của tác giả N.V.H (Đại học sư phạm Hà Nội) Trên Vietnamnet. Dẫu là một cá nhân song anh (chị) H. sử dụng danh xưng "chúng tôi" có lẽ để phần lý luận thêm nặng ký với "Chúng tôi cho rằng, những người có những băn khoăn hay phán xét cái kết này dường như chưa hề tìm hiểu về tác phẩm văn học dân gian dựa trên thi pháp đặc trưng của thể loại này."

Không cần nói tới động tác "chụp mũ" mà hãy bàn về những lý lẽ của tác giả này nói riêng, của những vị quyết liệt lôi xềnh xệch hình tượng Tấm về phe mình nói chung.

Chung quy lại, phía sùng bái bản tính đại diện cho cái Thiện của Tấm quả quyết rằng "Cô Tấm đại diện cho cái thiện, và suy nghĩ của dân gian cũng muốn chuyển tải mong muốn cái Thiện sẽ diệt trừ tận gốc cái ác." Còn bên phía "Phản động" lại khăng khăng  "Tấm là một điển hình cho cách ứng xử của Gia Long Nguyễn Ánh", nghĩa là cũng phun thuốc diệt cỏ xuống những mầm mống có thể gây hại cho mình.

Lý lẽ để phe Chính (cứ tạm gọi như thế) lấy làm bàn đạp là phe Tà (cứ tạm gọi như thế" đã "...chưa hề tìm hiểu về tác phẩm văn học dân gian dựa trên thi pháp đặc trưng của thể loại này."... Hay quá! Không hiểu vị nào đầu tiên đã dám hùng hổ tự nhận là đại diện cho tiếng nói của mấy chục thế hệ dân gian để khắng định "ý tứ các cụ xưa là thế!" hay đó là sản phẩm của lối suy diễn văn học thời bao cấp ?

Theo "phe tà" thì đúng là người xưa ác thật! Người anh bỏ mình nơi biển khơi vì tư tưởng làm giàu chính đáng (Truyện Cây khế), Số phận tang thương của mẹ con Lý Thông bởi quy luật tâm lý mẹ ghẻ con chồng (Truyện Thạch Sanh) dẫu rằng chàng Thạch Sanh đã cao thượng tha thứ, cái kết thúc hãi hùng và sặc mùi tanh máu của mẹ con Cám (Truyện Tấm Cám),....Vậy thì, suy nghĩ tàn độc này có lẽ ảnh hưởng bởi lối hành xử của những ác tướng danh tiếng bên Tàu như: Bạch Khởi, Tần Thủy Hoàng, Tào Tháo,.... chăng?

Nó khác xa phương pháp ứng xử với cái ác của cô gái quê lọ lem (Truyện Cô gái lọ lem), của nàng Sheherazade (trong Ngàn lẻ một đêm), của sự sẵn sàng hi sinh vì người yêu của nàng công chúa nơi thủy cung (Truyện Nàng tiên cá),...

Tôi không tin người Việt Nam có cách phản ứng sòng phảng và tàn nhẫn như vậy dẫu đó chỉ là những tư tưởng gửi gắm vào trong những câu chuyện cổ tích.

Thế thì phải tìm một lối lý giải khác ...

Nền văn minh lúa nước khiến người Việt Nam có đời sống cộng đồng gắn bó chặt chẽ. Từ đó mới sinh ra câu thành ngữ "Thương người như thể thương thân", "Tối lửa tắt đèn có nhau", "Chị ngã em nâng",...

Mặt khác, sự kết hợp giữa Phật, Nho, Lão cùng những bài học từ cuộc sống khiến người xưa đúc rút quy luật của "Ác giả ác báo", "Gieo nhân nào gặt quả ấy", "Gieo gió gặt bão",....

Đồng thời với đó là sự cảnh tỉnh con người phải biết cảnh giác khi cái ác nhân danh cái thiện "Mặt ngoài thơn thớt nói cười - Mà trong nham hiểm giết người không dao", "Miệng Nam mô, bụng một bồ dao găm",...

Cái thằng tôi thiên về chủ thuyết nghi ngờ với mong muốn .... khẳng định sự sâu sắc trong các bài học của cha ông thông qua những câu chuyện dân gian bởi những lý do sau đây:

Lũ nhóc con (một thời có tôi sung vào hàng ngũ đó) tuổi từ 5 tới 14 chính là đối tượng hướng tới của các câu chuyện cổ tích, chuyện thần thoại, truyền thuyết,... Độ tuổi này cũng là độ tuổi diễn ra quá trình Xã hội hóa sâu sắc nhất. Tức là về cơ bản, chúng đã xác lập được nền tảng lý tưởng và manh nha những kỹ năng ứng xử với cuộc sống sau này của chúng.

Thế thì không một lý do gì khiến các bậc trưởng thượng lại chủ ý làm "suy thoái giống nòi" bằng cách nhồi vào đầu con trẻ sự khát máu tanh tưởi của loài động vật, nợ máu trả máu, máu trả gấp đôi,... cả.

Các cụ cũng không khuyến khích sự ngô nghê khù khờ được ngụy biện bằng mỹ từ "ăn hiền ở lành" để trông chờ vào sự may rủi của số phận. Trong trường hợp Tấm Cám, phải nói trắng ra là Tấm không có kỹ năng sống, thua đứt sự hiểu biết, vận dụng cơ hội của mẹ con Cám.

Trong diễn tiến của câu chuyện, Tấm tỏ ra hiền lành như cục đất trước khi thực hiện một triết lý "Quân tử trả thù mười năm chưa muộn"  bằng việc lừa luộc chín Cám và dụ dỗ mẹ kế ăn thịt con đẻ của mình. Dù rằng trước đó Tấm đã nung nấu ý đồ phục hận qua lời hăm dọa của thứ chim đẹp đẽ Vàng Anh:

"Giặt áo chồng tao

Thì giặt cho sạch

Phơi áo chồng tao

Thì phơi bằng sao

Chớ phơi bằng sào

Rách áo chồng tao"

Rồi tiếng kẹo kẹt của khung cửi - biểu tượng cho công cụ lao động của người phụ nữ hiền thục thời bấy giờ:

"Kẽo cà kẽo kẹt

Dám tranh chồng chị

Chị khoét mắt ra"

Cả cuộc đời Tấm cho tới khi lấy được Hoàng tử là một sự ngu ngốc, hậm hực và ăn may (gặp bụt). Ai thử trả lời xem: Ông cha xưa có khi nào ý định truyền lại kinh nghiệm "Há miệng chờ sung" cho con cháu không? Coi cuộc đời giống như một cuộc đỏ đen vậy không? Để dạy rằng: Đừng mưu mẹo gì cả, hãy cứ cam chịu thiệt thòi, áp bức. Rồi sẽ có ngày trúng xổ số?

Theo tôi thì không! Mà là các cụ dạy một bài học thâm thúy hơn nhiều: Hãy cảnh giác với những cái ác nhân danh lương thiện!

Tóm lại, không biết có phải do định hướng của các bố ngành giáo dục nhà ta, nhất định xếp Tấm vào phe "Ở hiền gặp lành" không mà giới trẻ ngày nay thực hiện nhiều vụ khát máu theo phương châm "Vay 1 trả 10" quá!. Va chạm xe cộ cũng giải quyết bằng dao kiếm, bị phụ tình tí ti cũng nghĩ tới Axit....

Trần Anh Tuấn

(SV ĐH KHXH&NV TP.HCM)

 


Phamngochien.com - 14:25 - 09/11/2011 - Bài của văn nghệ sĩ          

Gửi bình luận