Khoảng vắng trên sân trường (truyện ngắn đầu tay của Phạm Ngọc Hiền)

Cách đây 20 năm, vào tháng 8 / 1991, tôi viết xong truyện ngắn đầu tay của mình: Khoảng vắng trên sân trường. Thực ra, tôi đã thai nghén nó từ trước đó một năm. Động lực thúc đẩy tôi viết truyện này là để giải tỏa nỗi buồn của một sinh viên sư phạm trước thực trạng không mấy sáng sủa của ngành giáo dục Việt Nam những năm 1990. Năm thứ hai ở Đại học, tôi gửi bài tham gia cuộc thi sáng tác thơ văn của trường ĐHSP Quy Nhơn. Không ngờ, đoạt cả hai giải cao nhất cuộc thi: Giải Nhất truyện ngắn và giải Nhì (không có giải Nhất) về thơ. Trong lễ trao giải cuộc thi, một Giám khảo (cô XM) đã nhận xét truyện ngắn này được viết ra bằng máu và nước mắt của người trong cuộc - ngành giáo dục. Truyện được nhanh chóng lan truyền trong sinh viên bằng hình thức chép tay. Cuối năm 1992, CLB Văn học Xuân Diệu (TP. Quy Nhơn) tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề về các tác phẩm đoạt giải của sinh viên ĐHSP QN năm học 1991 - 1992. Truyện của tôi gây tranh cãi sôi nổi nhưng cuối cùng cũng được độc giả hôm đó bình chọn là một trong những truyện ngắn hay của tỉnh Bình Định năm 1992. Truyện được đăng trong tập san Thời sinh viên của trường ĐHSP QN và có thể, bây giờ vẫn còn nằm trong một vài cuốn sổ tay nào đó của một số giáo viên ở miền Trung. Phamngochien.com xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc trên Internet.

 

 

KHOẢNG VẮNG TRÊN SÂN TRƯỜNG

 

Hiển đang ngồi chấm bài, chồng giấy kiểm tra của học sinh đã vơi đi một nửa. Có tiếng đàn chim đang đuổi nhau chí chách ngoài cửa sổ làm anh ngừng chấm và ngẩng đầu nhìn ra. Trước mặt anh, cả một khoảnh trời xanh dịu in hình những cánh phượng đang trụi lá bỗng nở ra những cánh hoa đầu tiên đỏ biếc. Mùa hè đến rồi! Mùa hè lại đến như bao nhiêu lần quen thuộc trong cuộc đời anh. Hiển ôm đầu, anh miên man nhớ lại những gì mà anh đã lưu tâm, dằn vặt trong những tháng ngày qua...

Có tiếng dép nhựa thật nhẹ nhàng bước đến và dừng lại ngoài cửa. Hiển ngẩng đầu lên, tim anh bỗng đập mạnh hơn, hẳn là Hà, cô thư ký lớp mà anh đang chủ nhiệm trong năm nay.

- Thầy ơi !

- Hà đó hả ? vào đi em !

Cánh cửa mở, một cô nữ sinh bước vào, một tay cắp sách, một tay cầm hộp phấn và chổi quét lớp.

- Sao hôm nay lớp về sớm vậy Hà ?

- Thưa thầy, cô Duyên bận nên cho chúng em về sớm.

Hà đặt chổi vào góc phòng của thầy, đặt hộp phấn lên bàn như là thường lệ. Trong lúc đó, Hiển đang kín đáo nhìn Hà. Cô nữ sinh chuẩn bị chào thầy ra về thì bỗng nghe thầy gọi:

- Này... Em !

- Sao hả thầy ?

- À... sổ điểm của lớp đâu nhỉ? Hiển có vẻ lúng túng khi đặt câu hỏi.

- Thưa thầy, thầy Hiệu trưởng đã lấy từ ngày hôm qua rồi ạ !

- À ! Thầy quên mất, thôi em về đi !

Cô nữ sinh chào thầy rồi bước ra, khép nhẹ cánh cửa lại, dáng tha thướt khuất mất để một mình Hiển trong phòng, anh đứng ngẩn người ra... Đã bao lâu rồi anh muốn nói một điều... nhưng không thể nào nói được. Mà phải chăng tính của anh là như vậy, cái nhút nhát của một thời niên thiếu vẫn còn cố hữu trong anh.

Đây là năm đầu tiên anh thực sự đứng trên bục giảng làm thầy. Hai mươi bốn tuổi đời mà đã làm thầy thì vẫn còn trẻ quá đi chứ! Đối với anh, niềm ao ước lớn nhất sau khi bước ra khỏi ngưỡng cửa trường đại học Sư phạm là tìm được việc làm phù hợp với sở thích của anh - Nghề dạy học. Xin dạy gần nhà không được, anh cũng không ngại ngùng gì xách chiếc vali và một mớ kiến thức văn chương thi phú lên dạy ở một miền kinh tế mới xa quê hương. Ở nơi đó, cuộc sống giáo viên cơ cực hơn nhiều. Nơi anh ở là một dãy nhà tôn dài thấp tè. Suốt ngày ồn ào vì tiếng la khóc của mấy trẻ con của đồng nghiệp, tiếng lợn kêu eng éc, tiếng máy cưa xẻ gỗ của lâm trường bên cạnh chan chát bên tai... Cái khu kinh tế mới thưa thớt dân cư này cứ như là rộn ràng, ồn ào lắm vậy. Còn giáo viên ở đây có nhiều anh chị lúc ở xuôi lên chỉ hai bàn tay trắng. Nhưng lúc về thì có cả một đàn con ! Chà, thế mới khổ chứ, họ phải về quê kiếm kế sinh nhai vì không thể sống ở nơi đây thiếu thốn trăm bề với đồng lương ít ỏi được. Còn về phần Hiển, anh vẫn cứ sống, vẫn tăng gia sản xuất thêm ngoài giờ dạy và vẫn để tâm hồn rung động với cảnh sắc nơi đây. Khi mỗi chiều nhìn ngắm những đàn bò dài dằng dặc tung tăng kéo nhau về chuồng rống vang trời; và khói lam chiều lan tỏa trắng đục, vương trên những chùm cây khắp các mọi nhà; khi những buổi sớm mai đẹp trời thẩn thơ ngắm những gợn mây trôi nhè nhẹ, hít thở không khí núi rừng mang đầy hương sắc tinh sương... Và đặc biệt, anh không muốn xa cái lớp học thân yêu mà anh đã làm chủ nhiệm năm nay.

Phải, anh hoàn toàn không muốn xa cái lớp học với 32 khuôn mặt mà anh thuộc lòng họ tên và hiểu cả về hoàn cảnh sống của từng người. Anh rất yêu mến và gần gũi với học sinh. Anh giúp đỡ nhiều học sinh yếu kém tiến bộ dần lên, tới từng gia đình để vận động phụ huynh tạo điều kiện cho các em được học hành. Trong các phong trào thi đua, lớp anh vẫn thường dẫn đầu trong trường. Nhưng trong 32 khuôn mặt mến yêu ấy, người mà anh dành tình cảm đặc biệt nhất là Hà - cô thư ký lớp.

Từ buổi đầu bước vào lớp anh đã cảm mến ngay cô nữ sinh này. Hà có dáng người thon thả, dịu dàng, khuôn mặt tròn trĩnh và đôi mắt đen lay láy biểu lộ vẻ thông minh và cũng không kém mộng mơ. Hà giản dị và hồn nhiên, mang nét đẹp của một nữ sinh duyên dáng. Hà học giỏi nhưng cũng rất nhiệt tình trong công việc của lớp. Dần dần, ngày qua ngày, Hiển cảm thấy có sợi dây vô hình nào đó vương vấn giữa anh và cô nữ sinh này. Anh bỗng thấy nhớ khi không đến lớp Hà dạy, anh bỗng bồn chồn, rạo rực khi phải đến giờ lên lớp. Anh cảm thấy đến lúc phải cho Hà biết tâm trạng của mình. Làm thầy giáo dạy văn anh có nhiều điều kiện để nói bóng gió, nói gần, nói xa... Nhưng vẫn còn chưa cách nào nói ra sự thực rằng anh đang yêu Hà tha thiết ! Nhưng mỗi bận đến lớp anh không dám ngắm nhìn mặt Hà, dù chỉ một chút mà hễ cố ý nhìn lướt qua thì anh cảm thấy khuôn mặt mình có biểu lộ một trạng thái khác đi so với bình thường - Anh sợ cái tập thể lớp đông đảo ấy có người sẽ phát hiện ra hành vi của anh mất ! Anh sợ sẽ mang tiếng thầy yêu trò và tiếng nói của mình sẽ mất trọng lượng đối với học sinh. Mặc dù, xét ra, anh hơn Hà chỉ có... sáu tuổi. Nhưng mình phải làm thế nào đây ? Anh thầm nhủ, khi năm học cuối cùng của Hà cũng sắp sửa chấm dứt rồi. Càng ngày anh càng thấy yêu Hà thêm, bóng hình của cô học sinh ngây thơ trong trắng ấy đã thôi thúc trong lòng anh bao nhiêu nỗi dằn vặt, nhớ nhung !...

Có một lần vào giờ ra chơi anh bị Hà bắt gặp cái nhìn đắm đuối của anh, nhưng chắc có lẽ cô gái ấy cũng không biết sao. Hiển vẫn là thầy, còn mình là học trò, có thể sinh ra được tình yêu như vậy chăng ? Có một lần anh nhớ mãi, nhớ rất sâu sắc, vào một giờ giảng bài như thường lệ, anh bỗng bắt gặp ánh mắt của Hà đang nhìn anh chăm chắm. Anh có cảm giác như đang chụp được một thứ của quý vô ngần mà anh ao ước từ lâu, nhưng Hà đã vội cúi xuống gầm bàn, mặt đỏ rừ, lúng túng. Như vậy Hà cũng yêu anh sao ?

Năm học kết thúc trong nỗi lòng sầu héo của Hiển. Học sinh ra trường, tỏa đi muôn nơi, hình bóng mà anh thầm yêu trộm nhớ suốt cả năm nay liệu có bao giờ gặp lại ? Nhưng sự trông đợi ấy không quá dài như anh tưởng. Một buổi sáng nọ, Hà xuất hiện để báo tin cô thi đậu vào trường Cao đẳng Sư phạm của tỉnh. Hà đã đi đúng nghề mà cô mơ ước lâu nay. Mẹ Hà và cả lúc cha cô còn sống cũng muốn cho con mình đi theo cái nghề trong sạch, nhân đức như vậy. Hiển rất mừng vì sắp tới mình và Hà sẽ là đồng nghiệp bình đẳng chứ không có bức tường nào ngăn cách. Và anh nghĩ, đã đến lúc phải nói thật cho Hà biết nỗi lòng yêu thương của anh đối với cô bấy lâu nay.

Hiển vẫn chăm chăm nhìn Hà suốt buổi nói chuyện. Hà chỉ biết tránh nhìn ánh mắt của thầy bằng cách cúi đầu xuống hoặc nhìn xung quanh. Anh đứng dậy, đến chồng sách lấy quyển sổ, lật đến trang cuối và đưa cho Hà xem:

- Mình mới làm bài thơ này, em đọc thử xem !

Hà đưa hai tay đón lấy quyển sổ và đọc. Đó là bài thơ hình như đang viết dở, chỉ có bốn câu:

Anh muốn gửi đến em một tình yêu chân chính

Chưa thể nói, nên anh đành lặng im

Bao tháng ngày tha thiết giữ trong tim

Buồn nhớ lắm, mà em ơi có hiểu...?

Hà đọc xong và lén ngước mắt lên nhìn Hiển nhưng bắt gặp ngay ánh mắt của anh đã chờ cô từ hồi nào, Hà thẹn thùng cúi xuống...

- Thưa thầy em xin phép về ạ ! Hà từ từ đứng lên, nửa như chờ tiếng "ừ" của Hiển còn nửa như có nỗi niềm gì day dứt níu kéo cô lại.

- Hà ! Em ... em có hiểu anh muốn nói với em những gì không ?

Hà quay lại, tất nhiên cô đã hiểu, mắt Hà hoe hoe đỏ, lúng túng mãi chẳng nói được nên lời... Hiển mạnh dạn bước đến bên Hà, anh nhẹ nhàng cầm tay cô, ôm choàng lấy mái tóc dài và đặt nụ hôn cháy bỏng, âu yếm trên khuôn mặt xinh tươi đầy bối rối của người mình yêu dấu. Còn Hà, đầu tiên cô lóng ngóng, đôi tay chực đẩy Hiển ra, nhưng dường như sức mạnh vô hình của mối tình đầu làm cô yếu đuối và cô đã ngả vào lòng Hiển, bồi hồi nghe từng nhịp đập của trái tim anh...

Rồi thời gian trôi qua, Hà đã từ giã tà áo giáo sinh Sư phạm đầy mộng đẹp để bước vào đời. Cuộc đời thư sinh êm ả đã trôi qua, muốn quay lại thì hẳn là không được, mà muốn lao vào cuộc sống bon chen làm ăn sinh sống ở ngoài đời cũng quả là không dễ. Hà xin về dạy học ở quê nhà thì cũng không được nữa rồi, trường cấp II - III ở quê cô đang thực hiện giảm biên chế. Không tìm được nghề thích hợp, Hà đành phải ở nhà làm lụng giúp đỡ gia đình nhưng vẫn canh cánh trong lòng ước mơ có ngày sẽ được làm cô giáo. Cô đang tìm một việc làm thích hợp để có thể nuôi bản thân và giúp đỡ mẹ già.

Còn Hiển, cuộc sống của anh đang lay lắt. Học sinh đang nghỉ học ngày càng nhiều, trường có nguy cơ sẽ giải thể và như thế là... sẽ thất nghiệp. Ôi ! Có mấy đồng tiền lương đâu mà anh vẫn cố gắng dạy, nhưng dù sao cũng đỡ hơn nhiều so với cái bi kịch "muốn dạy mà không được dạy, muốn làm việc tốt cho đời mà không được làm". Nhưng có một điều anh còn lo hơn, đó là cái gì đảm bảo cho tình yêu giữa anh và Hà. Nghĩ tới hoàn cảnh hai bên mà anh ngán ngẩm vô cùng. Nhưng dù sao anh vẫn tin tưởng rằng Hà vẫn yêu anh và anh tin tưởng rằng cái nghèo cơm áo đâu dễ gì làm cho tình yêu mờ nhạt.

Mẹ Hà đột ngột lâm bệnh nặng, những căn bệnh của tuổi già bắt đầu hành hạ bà. Tiền bạc trong gia đình vốn ít ỏi và đã hết sạch nhưng bệnh tình vẫn không khỏi. Chàng rể tương lai chẳng có gì hơn ngoài sự đem đến cho bà những tình cảm chân thật và sự chăm sóc tận tụy của anh. Trong lúc gia đình Hà gặp khó khăn điêu đứng thì có một người trong lâm trường gần đó hứa bỏ tiền ra để giúp đỡ gia đình Hà. Và thật, những xấp tiền dày cộm của ông ta đưa đến tay Hà để mua thuốc men đã làm cho mẹ Hà dần dần qua khỏi cơn bệnh nặng.

Đó là ông phó giám đốc lâm trường, trạc tuổi bốn mươi, dáng người phơi phới. Mỗi lần nhìn ông ta, Hiển bỗng nhớ đến câu thơ "Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao". Ông ta sống rất sung túc về vật chất nhưng có lẽ hơi thiếu thốn về tinh thần bởi đã ly dị vợ. Sau khi Nhà nước mở cửa cho buôn bán tự do, lâm trường càng làm ăn phát đạt, ông phó giám đốc ngày càng giàu sụ bởi tài năng giao dịch của mình. Trước kia ông có thường giúp người hay không thì chẳng ai biết, nhưng từ nay ai cũng biết ông là người mang tiếng "cứu nhân độ thế" với gia đình Hà và ngày càng gần gũi với cô ta.

Khi Hiển đạp chiếc xe cũ rích cút kít vào tới ngõ nhà Hà thì đã thấy chiếc Cúp 70 mới toanh dựng ở ngoài. Trong nhà, mọi người xúm tới hỏi thăm, chúc mừng mẹ Hà hết bệnh trở về. Mẹ Hà ngồi trên đi-văng, còn Hà chắc đang bận túi bụi ở nhà dưới. Hiển bước vào nhà chào tất cả mọi người và bắt gặp ngay cái ánh mắt lạnh lùng có pha vẻ giễu cợt, khinh bỉ của ông phó giám đốc ngồi ở đó. Ông ta đang ngồi nói chuyện sôi nổi với một cụ già ngồi đối diện. Câu chuyện nói về các chứng bệnh đã chuyển sang vấn đề nhà giáo hồi nào mà Hiển vẫn không hay biết. Ông phó giám đốc rít một hơi thuốc "Zet" thật dài với vẻ mặt khinh khỉnh.

- Chà, giáo chức bây giờ "dứt cháo", "tháo giày" cả lũ. Tôi có thằng em trước làm giáo viên nay đã bỏ nghề đi buôn rồi. Thời đại bây giờ ai ưng thầy giáo hả cụ ?

Ông cụ cứ ậm ừ gật đầu... Một luồng máu nóng bừng lên trong người Hiển. Ông ta không thể vô tình nói câu đó được, ông ta không nể mặt mình đang ngồi đây hay sao ? Ông ta nói có mục đích gì chắc mọi người đều hiểu. Hiển vẫn ngồi im giả vờ không nghe thấy, thực chất cả mặt và tai anh đỏ dừ. Không muốn ngồi nghe nữa, anh xin phép cáo từ.

Hiển và Hà đi bên nhau im lặng trên đồi thông. Đêm trăng tĩnh mịch, vầng trăng đã qua độ tròn vành vạnh để bắt đầu khuyết lên đến đỉnh đầu hai người. Họ đứng lại trên đỉnh đồi, bầu trời đêm mênh mông quạnh quẽ, một vài tiếng dế xa ri rỉ mãi một điệu nhạc buồn. Ngày mai Hà sẽ đến lâm trường nhận việc nhờ sự giúp đỡ của ông phó giám đốc kia. Còn Hiển, ngày mai lại lên lớp, cái nhịp điệu đó bây giờ anh đã chán ngắt. Một hồi đứng im, Hà ngước nhìn Hiển cô muốn nói điều gì nhưng không nói được, ánh mắt buồn đượm vẻ yêu thương và quyến luyến. Hiển bắt gặp từ đôi mắt đó những giọt lệ long lanh như muốn trào ra. Anh hiểu tất cả nhưng không nói lên được lời nào. Trong thâm tâm anh chua chát thốt lên rằng: Đây là lần bên nhau sau cuối !

Mùa hoa phượng năm nào chắc đã quên đi trong ký ức của Hà rồi ! Hiển thầm nghĩ như vậy và lần đầu tiên trong đời, anh cảm thấy mình đã nếm phải vị đắng của tình yêu. Hà xa anh rồi, anh cảm thấy cô quạnh thêm trong tâm hồn, khi mỗi chiều hoàng hôn buông xuống nhìn những đàn chim vui vẻ nhảy nhót trên khoảng vắng của sân trường...

 

Tuy Hòa - Quy Nhơn, mùa hè 1991

Phạm Ngọc Hiền

  

Nguyễn Thị Thùy Trang - (vào lúc: 21:11 - 11-17-2011)
 Truyện ngắn "Khoảng vắng sân trường" của Thầy thật cảm động, truyện đã kết thúc nhưng em thấy dư âm còn đọng lại rất nhiều ! Bởi ở đó có một tình yêu chân chính nhưng vì nghề nghiệp mà họ đành phải chấp nhận xa nhau.... thật là buồn. Hy vọng rằng nghề nhà giáo sẽ mãi là một nghề "cao quý nhất trong những nghề cao quý" và được xã hội quan tâm hơn nữa theo đúng nghĩa của nó.
P. Vĩnh - (vào lúc: 01:11 - 11-15-2011)
Bác viết chuyện này đọc thấy buồn quá, cuộc sống vốn dĩ là như thế đấy.
Sinh viên Văn Hiến - (vào lúc: 18:11 - 11-08-2011)
 Đọc xong truyện ngắn của Thầy mà cứ thấy tiếc hoài. Tiếc cho thời tuổi trẻ đầy hoài bão. Tiếc cho tuổi xuân trôi qua thầm lặng. Tiếc cho một mối tình đẹp...dang dở.
Lê Ngọc Thu - (vào lúc: 17:11 - 11-04-2011)
Truyện Khoảng vắng trên sân trường có kết thúc thật buồn thầy nhỉ
lâu quá mới lên lại web của thầy, có nhiều bài mới hay "bài Xa Lắc Mùa Thu của chú Trương Nam Hương"
"Tôi quá tuổi học trò từ đấy em ơi
Chiều nay trước cổng trường rươm rướm nước mắt
Chưa kịp nhặt mùa thu vừa chạm đất
Con gái tôi tan lớp giục tôi về.

chúc thầy mới zui zẻ
Lê Hoàng (songkon123@gmail.com) - (vào lúc: 14:09 - 09-15-2011)
Đọc "Khoảng vắng sân trường" của Ts, tôi lại mang tâm trạng buồn cho lớp người đã "trót" vào nghề dạy học. Truyện đã nói được nỗi niềm muôn thưở của những người đàn ông vướng vào nghiệp làm thầy. Đối với Việt Nam, có lẽ cái nghèo cứ đeo đẳng nhà giáo, khiến họ đau buồn về duyên phận, trắc trở, thất bại trong cuộc sống, họ bị xã hội, người đời khinh miệt. Ngày mai, Hiển có con trai, ắt hẳn Hiển sẽ định hướng cuộc đời con trai mình theo một nghề khác,... Còn gì đau buồn hơn khi chính ta đã quay lưng với ta!... Truyện của bạn thật cảm động. Cám ơn bạn đã nói lên tiếng lòng của những người làm nghề dạy học!
Vũ Trung Tùng (SV ĐH Sài Gòn) - (vào lúc: 07:08 - 08-20-2011)
Một tình yêu mộc mạc đơn sơ được thắp lên bởi trái tim tuổi trẻ của một người thầy giáo nghèo, trái tim ấy chứa đựng những khát khao những hoài bão về một lí tưởng cao đẹp, một tình yêu chân thành. Nhưng đường đời chắc hẳn không giống như con đường từ nhà tới trường mà hàng ngày anh vẫn thường đi mà ở đó đầy rẫy những chông gai, thử thách những cạm bẫy, lừa lọc,đố kị. Tiền không thể mua được hạnh phúc nhưng đồng tiền lại là một nhiên liệu không thể thiếu để duy trì hạnh phúc. hẳn là thế. Cuộc đời đâu phải lúc nào cũng như ta muốn ta ước , nếu được vậy thì thế gian này đâu có chữ bi, ai, sầu ,khổ. Liệu có trách cô gái được không ? hay số phận nghiệt níu kéo hai người. Để rồi trong giây phút nào đó một trong hai người thốt lên. Cuộc đời mà.

Phamngochien.com - 16:03 - 18/08/2011 - Bài của Phạm Ngọc Hiền          

Gửi bình luận